CHÕNG TRE - một tản văn hay

 


Ảnh minh họa (sưu tầm trên net)

CHÕNG TRE
Huỳnh Kim Bửu

Đồ dùng trong nhà nông thôn gần gũi với giường phản võng còn có cái chõng. Chõng làm bằng tre cho nên thường được gọi là chõng tre.

Cũng có cái chõng khung gỗ nhưng không phổ biến. Chõng tre kích thước nhỏ gọn (bề rộng vừa bằng đôi vai bề dài vừa bằng chiều cao của người nằm chõng). Chõng không để nằm mà chủ yếu để ngồi chơi hóng mát dùng trà chủ nhân ngồi tiếp ông khách hàng xóm vẫn siêng đến chơi nhà... Chõng tre không trải chiếu trải vạc thôi. Vạc làm bằng thanh tre cật bện liên kết lại bằng sợi mây. Dùng lâu chõng mỗi ngày mỗi láng lên nước. Chõng tre không bỏ gối bông gối rơm thớ lỡ muốn nằm thì có sẵn đầu chõng cái gối săng (làm bằng khúc gỗ đặc) hoặc gối bện mây. Nằm gối săng gối mây sạch vì không dính được giọt mồ hôi và nó đồng bộ với cái chõng phơi trần không trải chiếu.

Làm cái chõng tre không mất công mấy. Có sẵn vài cây trảy ngoài bờ tre năm sợi mây để sẵn trên gác bếp là bác nông dân nào (không cần tay thợ) cũng làm được một cái chõng tre 1 ngày là xong. Chõng tre có bán ngoài các chợ trong cửa hàng đồ vật dụng gia đình làm bằng tre mây với giá rẻ. Dù được tính chân quê tiện lợi là vậy nhưng đa số người nông thôn thời nay không còn ưa chuộng cái chõng tre nữa người ta thích hơn cái ghế xích đu giường xếp khung INOX hoặc khung sắt sơn tĩnh điện. Họ bảo bây giờ ở nhà bê - tông nền gạch bông tường sơn trắng phòng nào cũng đặt ti - vi bộ máy tính nó không còn chỗ cho chõng tre giường tre thô sơ ộp ẹp.

Chõng tre có vị trí ở trong các nhà tranh vách đất. Cái nhà tranh vách đất đó được kể từ túp lều tranh che nắng mưa đến ngôi nhà ba gian hai chái - năm gian hai chái đến nhà khung gỗ chạm trổ có tên gọi nhà lá mái (nhà sang nhất ở nông thôn thời xưa)... Trong những mái nhà đó chõng tre không đặt ở nhà trên nhà dưới cũng không đặt ở nhà buồng mà thường đặt ở nhà cầu nối nhà bếp hiên lai ở trước nhà.

Nhiều chủ nhà là người khá giả treo ở hiên lai mành sáo tre giò lan trồng ở chỗ giọt nước bụi hồng tường vi bụi bông trang trắng...Và cũng đặt ở hiên cái chõng tre. Mỗi sáng sớm chủ nhà thức dậy đun ấm nước rồi ra trước hiên lai hái vài hoa tường vi nở trong đêm. Cho trà búp Đài Loan cho hoa vào bình rót nước sôi vào hãm giây lát là có được một bình trà ngon hảo hạng. Bưng kỷ trà tỏa hương đặt trên chõng ngồi ngó ra sân còn đặc sương mai uống trà với tâm thế người chào đón buổi bình minh thế là chủ nhân có được một bữa thưởng thức trà ngon sánh được với cái thú "Bình minh sổ trản trà" của người xưa. Những hôm chủ nhà được ông khách quý hàng xóm sang chơi thì cái thú uống trà kiểu đó được nhân lên gấp bội. Phân ngôi chủ khách mỗi người ngồi một đầu chõng tre kỷ trà đặt ở giữa rồi cùng "đối ẩm". Ngày dần lên sương dần tan nhường chỗ cho nắng mới và bình trà cuối cùng cũng đã nhạt ấy vậy mà không ai muốn đứng dậy rời chõng trà của mình.

Ở trong các nhà tranh vách đất sơ sài chật chội chõng tre thường được dùng như chiếc giường phụ. Tối đem chõng tre đâu với giường là có thêm chỗ nằm cho mấy thằng nhóc con có tật vừa ngủ vừa quẫy đạp; sáng ngày thức dậy đưa chõng tre ra chỗ cũ ngoài hè vậy là được rộng nhà. Chõng tre còn cơ động hơn nữa. Mùa Hè nóng bức chỗ nào mát (tỉ như bụi tre già cái nhà ngõ hứng ngọn gió nồm từ ruộng thổi lên) thì đem chõng tre ra đó ngồi chơi. Trong nhà tôi mấy anh em tôi ngồi chõng tre học từ Tiểu học cho tới Trung học mãi sau này ba mới sắm được cái bàn học bằng gỗ tạp cho thằng em Út. Ông Tú Kép làng Bình An ngồi nhà dạy học học trò cả tổng Háo Đức Thượng đến học đông tới mấy chục. Lớp học ông hằng ngày thầy đồ ngồi chõng tre giảng sách giảng đạo lý Thánh hiền học trò ngồi chõng tre lắng nghe sách nghe lời thầy giảng. Tới chừng đi thi hương ở trường thi Bình Định những sĩ tử này vác chõng vào trường thi cho đủ lệ bộ lều chõng. Khoa thi nào học trò ông Tú kép cũng có nhiều người thi đỗ. Hình như mọi việc trong gia đình tôi ba má tôi đều ngồi chõng tre để bàn bạc và quyết định. Có lần tôi nghe lỏm câu chuyện ba má ngồi chõng tre hỏi ý nhau để đưa ra quyết định gả chị Hai tôi cho anh Hiến cho bây giờ anh chị được hạnh phúc. Lần khác ba má ngồi chõng tre nói chuyện có tôi bắc ghế ngồi bên cạnh nghe hai người. Bàn một đỗi ba má nhất trí đem đi thục hai công cấy ruộng cho ông Hương hào Nhuệ để có tiền cho tôi đi học trên trường tỉnh.

Hình như trong các sinh hoạt của người quê tôi thường có mặt cái chõng tre. Chõng tre theo anh sĩ tử đi thi như đã nói. Chõng tre ra chợ Bồ Đề cho bà hàng gạo chị hàng cau ông Các chú bán nước chanh nước é... Những cậu học trò trường làng như tôi vẫn ra chợ Bồ Đề mua tập vở lọ mực tiểu thuyết Thủy Hử Thuyết Đường... bày bán trên cái chõng tre của bà hàng xén trong chợ. Ở quê tôi gặp đêm trăng gió mát có ông chủ nhà chỉ cần có vài khách mê tuồng đến chơi là có thể tổ chức được một đêm hát bội. Chủ nhà bỏ ra sân vài cái nong mấy cái chõng tre vây quanh nong là có được một cái sân khấu có chỗ cho khán giả ngồi xem hát. Thế là Tạ Ôn Đình Tạ Lôi Nhược Địch Thanh Trại Ba công chúa... lần lượt ra sân khấu (chỗ mấy cái nong) với đủ câu Nam câu Khách đủ điệu bộ kèn trống (bằng miệng) chỉ thiếu thương giáo hóa trang.

Ông lão Tư Đồ có cái miệng hay cười mủm mỉm cái tính thích chơi với lũ trẻ nhỏ còn cái bụng của ông được lũ con cháu ông thích gọi là cái kho chứa truyện cổ tích. Hằng ngày ông vẫn thường ngồi trên chõng tre trước hiên nhà mình chờ lũ con nít trong xóm tới chơi nghe ông kể chuyện đời xưa. Có những chuyện như Trầu cau Ăn khế trả ngàn vàng Tấm Cám... lũ nhỏ nghe ông Tư Đồ kể trước sau được cái thích thú gặp lại trong những trang sách giáo khoa mà chúng đang học.

Có những cuộc đời cứ gắn với cái chõng tre: Sơ sinh được mẹ ngồi chõng tre bế bồng cho bú mớm; ấu thơ được mẹ ngồi đất lót khăn êm cho nằm chõng tre để ru giấc ngủ; niên thiếu ngồi chõng tre ê a học bài; trung niên ngồi chõng tre bên vợ sau buổi cày đồng về; lão niên ngồi chõng tre phe phẩy quạt nan thường được đàn con cháu quấn lấy... 

Huỳnh Kim Bửu
Địa chỉ: Huỳnh Kim Bửu 162/32/18 Nguyễn Thái Học Quy Nhơn - Bình Định.
ĐT: 0958501562 - 056 3524406.


Ảnh minh họa (sưu tầm trên net)

CẢM NHẬN CỦA KHẢI NGUYÊN

Một tản mạn hay đáng để đọc và đọc thì nên đọc chầm chậm thôi vì vừa đọc nên suy ngẫm nên hình dung tưởng tượng; bởi chõng tre giờ còn không được nhiều người biết càng rất ít người đã từng hơn một lần ngồi ngả trên đó.

Có một chi tiết rất muốn bàn với tác giả: chõng tre thường hẹp đúng là bằng vai nhưng dài thì ít dài bằng tầm người nông dân thuần Việt (như cụ Đào Duy Anh thì người Việt xưa không mấy ai cao vượt ngưỡng 1m60). Chõng tre đa dụng và dùng để nằm nữa đấy chứ nhưng người nằm thường là con trẻ là đàn ông đàn ang là các cụ ông nằm gác chân chữ ngũ giữa buổi trưa hè đặt chõng dưới bóng mát vườn nhà hay ngoài sân gạch để ngắm trăng sao xem ông vua Thần Nông ngửa mình hay cúi; xem trăng đêm nay quầng hay trăng tán để lo việc ruộng đồng... tịnh ít gặp phụ nữ nằm chõng bởi phụ nữ Việt xưa kín đáo lắm chứ! Còn sĩ tử lều chõng đi thì thì phải nằm co nằm vừa đủ để ôm tráp và vì "đói nằm co" chứ có no đâu mà "nằm duỗi". Vì một lẽ nữa: người Việt vốn tằn tiện từ việc chi tiêu đến nết ăn nết mặc nết ở... để nết nằm trên chõng cũng chẳng đủ duỗi thẳng chân. Thương là thương cha ông mình cả đời bớt ăn bớt mặc để nằm co mà lo cho con cho cháu!

Chõng tre còn là thứ để các bà các cô các chị hàng nước hàng quà bày quả chuối rổ khoai đọi chè xanh tích nước vối để bán dưới gốc đa làng hay bên bến nước sông quê. Chõng tre rửa thật dễ và nhanh sạch nhanh khô; chỉ cần xách một tay ra cầu ao khỏa nhẹ dưới nước rồi gếch lên góc hè nước ráo đi bằng sạch.

Xin cảm ơn tác giả Huỳnh Kim Bửu. Đọc bài viết Khải Nguyên võ đoán tác giả chắc tuổi đã cao. Thật nhiều thông điệp thông tin hàm chứa trong từng câu từng chữ từng hình ảnh. Ước bên chiếc chõng tre làm hiện vật trong Bảo tàng tổng hợp mỗi tỉnh thành  phố và Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam có những bài viết hay như thế này để cháu con đọc mà thêm yêu quê hương   thêm trọng cha ông và biết sống tốt hơn.

Cảm ơn anh Mai Thìn!

Khải Nguyên

Ba chị cũng tự tay đóng một cái chõng tre để ở ngoài hiên nhà. Tối tối mấy chị em chị toàn khênh nó ra sân nằm ngắm trăng qua những kẽ lá của giàn nho xanh mướt rồi hát hò kể chuyện cho nhau trên cái chõng đó... thích lắm.

Khi đã xa nhà rồi mỗi lần nhớ lại chị cũng vẫn nhớ ngôi nhà xanh mát với cái chõng tre ở hiên em à.
----
Vậy là trong sâu chuỗi những hoài niệm về tuổi thơ có lẽ số đông người Việt ở mọi miền là những kỷ niệm gắn bó với chiếc chõng tre chị Hạnh Duyên - Noracat nhỉ? Tác giả Huỳnh Kim Bửu vẫn thường ghé đọc entry này và rất vui đấy chị à!

Khải Nguyên

Vậy là KN đoán trúng phoóc cí vụ chí chóe trên chõng tre rồi! KN đã ghé qua thăm blog của Duyên Duyên. Khá ấn tượng! KN đọc thấy trong tổng 65 câu hỏi phỏng vấn thì DD dành tới 2 câu trả lời rất thật lòng có liên quan đến chiếc chõng tre:
.
9. Kỷ niệm đẹp nhất trong tình bạn của DD?: Cả hội mồm loe ngồi sắp trên một cái chõng tre duới cây quất nhà DD và suýt nữa thì thâu đêm vì là mồm loe.

33. Bạn có thích ngắm sao không?: Nỏ thích nằm giữa trời sao nhưng ko phải để ngắm mà để tám với bạn hoặc ngủ một mình hơn. Ở nhà toàn bắc chõng tre ra sân nằm.

Thật thú vị và cá tính đấy là cảm nhận đầu tiên khi KN đột nhập vùng bão giông của sắc vàng ấy đấy!Cuối tuần chúc bạn vui nhiều!

Hạnh Duyên

Khải Nguyên thân mến

Hồi nhỏ nhà chị gần Chùa Láng có vườn KN ạ nên Ba chị cũng tự tay đóng một cái chõng tre để ở ngoài hiên nhà. Tối tối mấy chị em chị toàn khênh nó ra sân nằm ngắm trăng qua những kẽ lá của giàn nho xanh mướt rồi hát hò kể chuyện cho nhau trên cái chõng đó... thích lắm.
Khi đã xa nhà rồi mỗi lần nhớ lại chị cũng vẫn nhớ ngôi nhà xanh mát với cái chõng tre ở hiên em à.
Cảm ơn Khải Nguyên tác giả Huỳnh Kim Bửu và anh Mai Thìn nhiều nhé!

Duyên Duyên

Anh em quên anh ko vào được như vậy là do em xài yahoo 360plus em cũng ko biết mấy về mấy cái này chỉ là tình cờ ghé vậy thôi. Kiki
Bạn em gọi em là gà mà
http://vn.myblog.yahoo.com/sacvangbaogiong_vmya/article?mid=404

Duyên Duyên

Vâng em trở lại nè em ko là dân Bắc em là dân miền Trung giờ lại ở sg làm việc. Với quê hương với chiếc chõng tre em có quá nhiều tình cảm; những tối tối những trưa hè trên chiếc chõng tre đôi lúc em ngủ quên với những hương sen thoáng qua vào nhà.
Em cảm ơn khi anh đọc mấy dòng của em mà lại tưởng tượng ra cái hội mồm loe của tụi em dành nhau chỗ trên cái chõng đó đúng vậy đôi lúc bọn em làm sập luôn cái chõng để mai bố lại hì hục sửa lại. Hì hì.
Chúc anh cuối tuần vui vẻ bình an anh nhé!

Khải Nguyên

Thưa bác Huỳnh Kim Bửu!

Cháu vừa đi công tác về nhận mail của bác hơi muộn. Vậy là cháu để bác chờ lâu quá! Cháu đã hồi âm cho bác trong mail. Bác mở đọc nhé! Kính chúc bác sức khỏe ạ!

Khải Nguyên

Em thích tản văn này cả cảm nhận của anh nữa. Em cũng có rất nhiều kỉ niệm trên chiếc chõng tre. Ngày ở nhà nhà em có chiếc chõng tre tối nào em với lũ bạn cũng xách ra sân dưới 2 cây quất nằm ôm nhau tán chuyện. Cái chõng nhỏ vậy mà bọn em sắp được đến 5 6 đứa lận kìa. Vui lắm giờ mỗi đứa một ngả nhưng vẫn thường hay nhớ lại.
----
KN vừa đi công tác về nên chậm trả lời bạn Duyên Duyên. Đọc comment của bạn KN nhận ra bạn chắc không là người Bắc?! Vậy là chiếc chõng tre gắn bó với người dân 3 miền của nước Việt mình. Điều ấy càng chứng tỏ sự đa dạng nhưng đồng nhất của văn hóa các dân tộc vùng miền trên đất nước ta.

.

KN đang hình dung 5 6 cô nhóc cứ leo trèo lanh chanh chỗ nằm chỗ ngồi để rồi có cô bé nào đấy lăn tòm xuống đất nhỉ?! Vui ghê! Không biết trên chiếc chõng tre đó Duyên Duyên có được chỗ nằm hay được xếp ngồi ở một góc nhỏ nào?!
.
Đây là bài viết KN gom về từ blog của anh Mai Thìn. Bài do tác giả Huỳnh Kim Bửu viết. Đúng ngày KN đi công tác thì bác có mail cho KN bác rất vui khi được KN đưa trang viết đó về nhà để thêm một lần giới thiệu cùng bạn đọc. Bác gửi thêm 2 bài thơ và 2 bài được viết dưới dạng tản văn tạp bút tương tự như CHIẾC CHÕNG TRE. Nếu được sự đồng ý của bác KN sẽ có dịp để gửi lần lượt những trang viết đó lên blog KN để chúng ta cùng cảm nhận.

Một lời cảm ơn và chúc sức khỏe dành cho bác Huỳnh Kim Bửu quả là rất nên để bác sẽ dành viết nhiều những tản văn về đất và người quê hương mình Duyên Duyên nhỉ?

KN rất vui khi được làm quen với bạn. KN có vào blog của bạn nhưng không thấy hiển thị. Trở lại bạn cho KN link dẫn chính xác đấy!
.
Chúc bạn nhiều niềm vui!

Duyên Duyên

Chào anh KN!

Hôm nay lang thang ko ngờ biết được cái blog này.
EM đọc chưa nhiều nhưng những bài viết của anh thật là hay mang nhiều ý nghĩa mà vẫn đậm chất mộc mạc.
EM thích tản văn này cả cảm nhận của anh nữa.
Em cũng có rất nhiều kỉ niệm trên chiếc chõng tre.
Ngày ở nhà nhà em có chiếc chõng tre tối nào em với lũ bạn cũng xách ra sân dưới 2 cây quất nằm ôm nhau tán chuyện. Cái chõng nhỏ vậy mà bọn em sắp được đến 5 6 đứa lận kìa. Vui lắm giờ mỗi đứa một ngả nhưng vẫn thường hay nhớ lại.
Cảm ơn anh và những bài viết! Kiki

Khải Nguyên

Khainguyen ới ời! Đọc comm của em vui quá trời! May cho em là hôm đó không có "Em Cún" nào chui xuống gầm chõng tre không thì... có khi bây giờ đổi tên thành KHUYẾT KHẢI cũng nên!

Vâng thật may không thì... có mà ăn... nước chị nhỉ? Những chốt lại vấn đề: là thằng em Nguyên vẫn Khải và Khải vẫn... Nguyên xi ạ!!!

Qua một Người Bạn Lớn CR có hỏi thăm về em và biết khá nhiều! CR cảm động lắm! Thương em lắm! Một cậu bé mồ côi đã vượt qua hoàn cảnh khổ buồn để vươn lên như ngày nay! Thật đáng trân trọng! (con gái Tây Bắc đẹp lắm phải không KN?)./.

Hì ai ở hoàn cảnh em thì cũng phải cố gắng thôi chị à! Em vẫn còn có ba mẹ nuôi dưỡng để nên người hôm nay. Cuối năm em thường lên Tây Bắc năm nay chưa đi được vì ốm đây chị ơi! Con gái Tây Bắc là hoa... chuối rừng nộm hoa chuối ngon phải biết chị à!

chanhrhum

Khainguyen ới ời!
Đọc comm của em vui quá trời! May cho em là hôm đó không có "Em Cún" nào chui xuống gầm chõng tre không thì... có khi bây giờ đổi tên thành KHUYẾT KHẢI cũng nên!

Qua một Người Bạn Lớn CR có hỏi thăm về em và biết khá nhiều! CR cảm động lắm ! Thương em lắm! Một cậu bé mồ côi đã vượt qua hoàn cảnh khổ buồn để vươn lên như ngày nay! Thật đáng trân trọng! (con gái Tây Bắc đẹp lắm phải không KN?)./.