Đi một ngày đàng

By


Chiều đi chợ bất chợt mình nhìn thấy một chị phụ nữ chở sau xe một cô bé con cí mũ len kín tai kín đầu trên đỉnh mũ có một túm bông len vàng đỏ. Cô bé ngắc ngứ cái đầu túm bông cũng lúc lắc theo nhìn hay hay. Mình nheo mắt cười cô bé lúc đầu còn là lạ. Mình nheo lần nữa làm cô bé bỗng toét miệng cười... Tiếc là chỉ thoáng gặp không dừng lâu nên hai chú cháu cứ nhìn theo nhau đến khi cái túm bông vàng đỏ lẫn khuất giữa dòng người xe cộ... Ấn tượng quá! Mình vừa mua thức ăn vừa nghĩ... cuối cùng thì quyết định viết. Viết về cí túm bông bằng len vàng đỏ ấy...

Năm 2002 mình đi nghiên cứu dân tộc Si La ở bản Seo Hai xã Can Hồ huyện Mường Tè tỉnh Lai Châu. Rất nhớ chuyến đi ấy vì chú trưởng đoàn mang theo một bộ chảo thu tín hiệu từ vệ tinh để tặng bà con. Ngày ấy cả bản chưa hề có lấy một cái màn hình chỉ ọ ọe vài tiếng đài bán dẫn. Vì dân Si La nghèo lại ở tận bên kia sông Đà trẻ em muốn xem phim phải đi bè đi thuyền sang bên này sông mới xem nhờ từ mấy lán giao thông hay nhà của các gia đình tạm trú sống bằng nghề buôn bán dọc tuyến đường Lai Châu - Mường Tè hun hút.

Đến bản là đã chiều muộn. Nhưng người lớn chưa đi nương về bản toàn người già và em nhỏ. Cả đoàn trút bỏ ba lô xuống là lao vào lắp đặt cái chảo màn hình. Loay hoay đến hơn một tiếng mới xong với những những thiết bị dây dợ... vì còn phải nối dây đến tận nguồn điện nước tự chế của nhà anh trưởng bản. Nói là điện nước nhưng là điện máy đứng máy ngồi mua của thằng Tàu về kè đá đắp đập rồi hạ thủy mỗi máy chỉ được vài bóng điện vàng thêm bóng nữa là cháy máy liền. Vào mùa khô thì chịu chết.

Đêm ấy được ăn một bữa thịt hoẵng no say vì hôm trước anh trưởng bản bẫy được. Cũng là bữa cơm thịnh soạn bản chiêu đãi khách mừng bản có được bộ màn hình có chảo ăng ten thu phát tín hiệu từ vệ tinh bà con xem được truyền hình trung ương sướng! Mình ăn xong trước nên lẻn ra sân để xem bà con hào hứng phấn khởi đến mức nào. Dường như cả bản chẳng ai ăn cơm tối. Họ bỏ ra sân xem ti vi hết. Trời tối mình đứng lẫn phía sau ban đầu thì họ chẳng để ý cứ mải xem sau thì 1 2 người nhìn thấy... "cán bộ" nên đứng xa ra ra chiều nhường nhịn để mình cùng xem cho rõ. Buồn cười và cũng đáng quí ở sự thân thiện yêu thương. Vài ba cô gái thì cứ đứng chỉ chỏ mấy em nhỏ thì khóc ré lên khi thấy người lạ. Các bà các mẹ thì mải xem cứ đứng dúm lại một góc. À phải rồi ở ba lô mình có mấy gói kẹo chạy về lấy ra chia hết cho bọn trẻ. Chúng rụt rè đứa thò tay ra nhận rồi lặng lẽ nhìn chú cán bộ như biết ơn nhưng chẳng nói gì dụi mặt vào lưng vào vai vào ngực mẹ. Có đứa thì tần ngần im im nhìn cái kẹo rồi nhìn bà nhìn mẹ mình lại phải đưa cho mẹ cho bà để rồi nhìn họ dúi vào tay chúng... Trẻ con là thế cứ được kẹo là thân thiện ngay.

Đêm tối duy nhất chỉ có cái màn hình là sáng nhìn cả bản đứng ngồi xem ti vi ngoài sân giữa bản mà thương mà tội. Khi họ mải mê xem nhất cũng là lúc mình có cơ hội để ngắm nhìn họ. Bất chợt một chú bé con bị rơi mũ. Mình cúi xuống nhặt lên đưa. Ồ hay chưa đỉnh mũ là một túm vải có 3 dây đầu mỗi dây là một cí túi nhỏ mình cầm thấy lạo xạo bên trong. Thấy lạ mình hỏi ngay: cái gì trong này thế? Bà mẹ không biết tiếng Kinh cười cười rồi một thanh niên đã nói cho mình nghe: đấy là hạt cây thảo quả. - Ồ sao lại thế nhỉ? Thế là câu chuyện kể của mấy cụ già mấy chị phụ nữ đã giúp mình hoàn thiện một câu chuyện trong chuyến điền dã:

Phụ nữ vùng cao sau khi sinh chỉ vừa hết tháng đầy cữ là phải đi nương rồi. Tất nhiên là đứa con nhỏ sẽ phải mang theo. Lúc địu trên lưng khi mỏi thì đặt con trong tá trong bem trong gùi. Trời nắng thì lót lá rừng nơi ngay bên gốc cây cạnh hẻm đá. Đặt con nằm đó người mẹ làm nương đến khi đứng bóng mới được nghỉ trưa mặt trời khuất sau núi mới dịu ôm con về nhà. Các cụ bảo từ xưa người Si La đã thế: mũ đội đầu của trẻ con Si La luôn phải đính kèm những hạt thảo quả bên trong để phòng khi con nhỏ bị đau bụng ho sốt thì cha mẹ lấy ngay những hạt thảo quả ấy rồi đốt nghiền pha với nước suối cho con uống và có thể đốt ngửi xua đi những ma tà ma rừng ma núi... Thế nên bất cứ trẻ em Si La nào cũng phải có mũ và đính kèm mấy túm hạt thảo quả đó.

Mình đã nhìn thấy hạt thảo quả nhiều rồi - trong những lần đi nghiên cứu dân tộc La Hủ tận mấy xã biên giới Pa Ủ Pa Vệ Sủ dân tộc Hà Nhì ở Ca Lăng Thu Lũm Mù Cả (huyện Mường Tè) dân tộc Mảng ở xã Nậm Ban (huyện Sìn Hồ) của tỉnh Lai Châu... Mùi thơm của thảo quả rất đặc biệt. Thảo quả có vị cay thơm tính ấm tác dụng trục hàn
 trừ đờm ấm bụng dùng làm thuốc kích thích tiêu hóa chữa nôn mửa đau bụng chướng bụng đầy hơi chữa ho sốt tiêu chảy...

Dân điền dã chúng mình đi thì chớ về là rất nhiều điều phải giải mã. Nhớ lần đi nghiên cứu dân tộc Mảng nhận ra dân số dân tộc này ngày càng suy giảm mình có điện hỏi mấy người bạn chuyên ngành y rồi ngồi cà phê với nhau mới giải mã được điều đó và rồi vớ ngay được một câu đúng từ chuyên môn: suy dinh dưỡng trường diễn qua nhiều thế hệ. Còn lần này đi Si La về mình có đem câu chuyện túm hạt thảo quả trên cí mũ đội đầu của trẻ em người dân tộc thiểu số. Cậu bạn đã nói: Nguyên có biết đầu trẻ con dưới 3 tuổi có cái gì đáng quan tâm không? Mình cười tỏ vẻ năn nỉ chờ câu trả lời. Hắn nói: Thóp đấy! Cái thóp.

Cậu ta giải thích: thóp phản ánh tình trạng bên trong cơ thể của trẻ nên các thầy thuốc nhi khoa trước khi hỏi về triệu chứng bệnh của trẻ việc đầu tiên bao giờ cũng đưa tay sờ vào thóp trẻ để sơ bộ hiểu được tình hình phát triển và sức khỏe của trẻ. Vì thóp như là một "cửa sổ" qua đó để nhìn và xác định bệnh tật của trẻ. Thóp còn gọi là "cửa đình đầu" là nơi xương đỉnh đầu của trẻ chưa khép hết. Thóp phân ra 2 phần là "thóp trước" và "thóp sau". Thóp trước là khe hở hình thoi giữa xương đỉnh và xương trán thóp sau là khe hở hình tam giác giữa xương đỉnh và xương chẩm...

Chỉ cần nghe có thế mình aaaaaaaaaa một tiếng khoái vô cùng! Thật logic quả là một kinh nghiệm dân gian một bài thuốc y học cổ truyền vô cùng quí. Hạt thảo quả luôn ở đỉnh đầu trẻ. Nó không chỉ có tác dụng dùng ngay để chữa bệnh mà còn có tác dụng phòng bệnh cho trẻ. Mùi thơm của thảo quả sẽ thẩm thấu vào thóp trẻ có tác dụng như mình thoa cao vậy thôi! Đúng là có những điều thật đơn giản diễn ra và hình thành ngay trước mắt hàng ngày vậy mà nếu không để ý nó sẽ lẫn đi trong muôn ngàn sự việc đời thường.