Tôi đã từng có một cậu con trai

 





 

Như bao lần về với bản lần đầu tiên về Nậm Ô xã Nậm Ban (một xã nằm giáp biên giới Việt - Trung) tôi vẫn là thằng bộc lộ tâm trạng háo hức nhiều nhất luôn xăng xái đi trước thèm được cái cảm giác là người nhìn thấy bản đầu tiên được nghe thấy tiếng người gọi nhau í ới tiếng lợn kêu tiếng trẻ con đùa giỡn... được nhìn dải khói bếp bay lên cao từ nóc của những ngôi nhà sàn.

Lần này là người đầu tiên nhìn thấy cái cổng. Ngạc nhiên chưa nó là 2 cái cột gỗ to bằng bắp đùi cao hơn đầu người được chôn rất chắc ở 2 mép của con đường mòn về bản. Thân 2 cây cột bị đục thành 5 7 cái lỗ song song đều đặn cả 2 bên. Có 5 7 đoạn gỗ tròn to bằng cổ chân luồn ngang từ lỗ cột này sang lỗ cột kia. Khi đi tới dùng tay kéo rút những đoạn gỗ ngang ấy sang 1 bên vừa đủ cho chân bước qua... đi qua lại dùng tay xuôn vào chiếc cổng bản bỗng dưng trở thành một cái hàng rào ngăn không cho lợn trâu bò đi ra xa bản được.

Chân cứ ríu lại vì sắp đến bản sau gần 10 tiếng đi bộ mệt nhoài nữa nhưng tôi vẫn dừng lại để chụp toàn cảnh và đặc tả cái cổng bản đặc biệt này.

Bản kia rồi ở thành một chòm dọc theo con suối Nậm Ban những mái nhà dọc theo triền núi dọc theo con suối tất cả các cửa ngôi nhà cùng quay về một hướng: hướng mặt trời mọc.

Như mọi lần về đến bản cả đoàn hỏi thăm và tiến thẳng tới nhà trưởng bản sau cái bắt tay vỗ vai hỉ hả quẳng ba lô trên chiếc sạp kê ở gian khách mọi người tản ra nghỉ ngơi cho lại sức. Tôi tháo chiếc khăn bao lần đẫm mồ hôi rồi lại khô lại đẫm ướt mồ hôi đi ra suối...

Lúc ấy là khoảng 4h chiều lần đầu đến bản nên tôi quyết định thay đổi ý định: đi thăm bản rồi đi tắm gội luôn một thể. Tôi hăng hái nhẩy chân sáo xộc thẳng lên một ngôi nhà bé xíu nhất bản. Chẳng là giờ ấy đa số bà con đi nương chưa về chỉ ngôi nhà này là có tiếng ho đằng hắng bên trong.

Vừa bước lên hết chiếc cầu thang tôi chợt sững lại linh tính mách bảo: hình như có điều gì... Tôi ngoái lại phía cầu thang thì ra nơi ấy có một túm lá cây rừng đã heo héo - tín hiệu báo cho khách biết "nhà có người ốm hoặc ở cữ" mà tôi không để ý. Một thoáng ngần ngừ... nhưng không kịp nữa một cậu bé ra kéo tay tôi mời vào nhà.

Tôi đưa mắt nhìn ánh lửa hắt ra từ cái bếp duy nhất trong nhà soi rõ một thiếu phụ nhỏ nhắn đang bế ãm một đứa bé tí xíu đỏ hỏn ngồi kế bên cạnh là 2 người: một nam một nữ chạc tuổi trung niên. Sau lời chào của tôi cậu bé kéo ghế mời tôi ngồi...

Hỏi ra mới hay hai người lớn tuổi kia là ông bà ngoại của đứa bé còn cái cậu ra kéo tôi vào nhà là cha đứa bé mới 16 tuổi đang ở rể vợ nó - mới 14 tuổi - người đang ôm cái sinh linh nhỏ bé kia.

Cũng phải nói thêm rằng Mảng là tộc người rất nhút nhát họ thuộc nhóm ngôn ngữ Môn - Khơme hiện là một trong những nhóm cư dân có số dân rất ít ở các tỉnh phía Bắc duy nhất chỉ cư trú ở địa bàn tỉnh Lai Châu. Sống định cư không ra khỏi cái tam giác làm nên vùng đất Nậm Ban của huyện Sìn Hồ tỉnh Lai Châu: một cạnh là đoạn sông Đà một cạnh là đoạn sông Nậm Na cạnh còn lại là dòng Nậm Ô ngay sát biên giới Việt - Trung. Nhóm cư dân này hôn nhân đóng kín trong dòng tộc. Nên rất nhiều năm qua dân số ngày một thuyên giảm nhiều tập tục lạc hậu việc tảo hôn là phổ biến. Bởi thế nhìn cặp vợ chồng tuổi 14 15 đã có con là chuyện bình thường.

Trở lại với câu chuyện mà tôi muốn viết ra đây để các bạn biết:

Một tập tục lạ ở dân tộc này là: nếu bạn là khách bất ngờ đến một gia đình có phụ nữ mới sinh con trong vòng 1 tháng tuổi thì bạn phải là người mẹ nuôi hoặc cha nuôi của đứa trẻ đó sau một nghi thức rất đặc biệt và lạ kỳ.

Và tôi nghiễm nhiên trở thành bố nuôi (oong hẳng) của thằng con trai nuôi (vằn hẳng). Tôi vẫn nhớ cha đứa bé - cái người đàn ông mà tôi gọi là cậu bé ấy đi bắt một con gà và mổ nói là gà nhưng chỉ là một con gà với đủ nghĩa là một con hoàn chỉnh nó bằng nắm tay làm lông rửa sạch đi rồi con gà cũng chỉ to bằng quả trứng vịt. Rồi đem luộc rồi chặt ra để nguyên 2 cái chân 2 cái đùi và cái đầu gà vào một cái đĩa số thịt còn lại đặt miếng bé xíu như đốt ngón tay tất cả cho vào một cái đĩa cũng bé tí xíu.

Cha đứa bé bày mâm 2 đĩa gà một bát muối ớt và 4 cái chén. Rượu được giót ra: một chén cho tôi một chén cho ông ngoại 2 chén cho 2 bố mẹ đứa bé. Tôi vốn dĩ không uống được rượu nhưng biết đây là nghi thức bắt buộc nên cố gắng để uống. Đầu tiên cha mẹ đứa bé mời tôi 2 lượt rượu mỗi lần 1 chén sau đó cả nhà cùng uống một chén với nhau.

Đi nắng về... lại đói mềm uống liền 3 chén rượu tôi đã đỏ bừng mặt. Chưa kịp trấn tĩnh đã thấy mẹ đứa trẻ chuyển con cho bà ngoại ôm 2 vợ chồng trẻ quỳ xuống đất cúi rạp người trước mặt tôi để lạy tôi 3 lạy. Sau đó người chồng kính cẩn nâng 2 tay đưa cái đĩa có đầu gà đùi gà và chân gà cho tôi mời tôi phải ăn hết. Tôi ái ngại... nhưng ông ngoại đứa bé bảo: "phải ăn hết đấy không được bỏ".

Trời đất thế là tôi ăn. Tôi phải ăn trong khi bụng thì đói meo. Tôi phải ăn sau khi uống ba chén rượu làm tôi bủn rủn chân tay. Tôi phải ăn khi xung quanh tôi toàn người lạ. Tôi phải ăn khi lần đầu tiên tôi được người ta lạy sống tôi ba lạy. Tôi phải ăn ngay giữa một nghi thức lạ kỳ mà tôi là nhân vật quan trọng tự dưng được làm bố được có con... Thằng con trai đất Hà Thành là tôi khi ấy vừa mới biết yêu mà đã có con lại là một chú bé trai ở ngay giữa núi rừng heo hút tận biên giới Việt - Trung này nữa chứ!!!

Rồi tôi cũng ăn xong 2 cái chân 2 cái đùi và cái đầu con gà trong ánh nhìn kính mến của cả nhà. Vừa lúc ấy anh trưởng bản đi tìm tôi cũng bước lên sàn. Vào nhà thấy cảnh tượng vậy anh hiểu ra ngay cơ sự và mỉm cười. Anh dặn tôi: "tìm một cái tên thật hay để đặt cho con trai nuôi khi làm lễ buộc chỉ cổ tay nhớ nói mấy câu để chúc phúc" rồi anh ghé tai tôi nói nhỏ: "sau đó có tiền thì mừng tuổi cho nó".

Đúng thế bố mẹ đứa trẻ lại một lần nữa quỳ rạp dưới chân tôi để xin tôi một cái tên một ý nghĩ chợt thoáng qua trong đầu thằng con tôi sẽ phải thật khoẻ tôi quay sang anh trưởng bản hỏi: "tiếng Mảng khỏe - tốt là gì?" anh nói "là dứa" ừ vậy thì "vằn hẳng" sẽ có tên là "Dứa" - Lùng A Dứa. Ngay lập tức cha mẹ đứa bé lạy tôi 3 lạy và khi họ lạy xong ngước nhìn lên ánh mắt lộ vẻ vui mừng lắm.

Người cha đi lấy 3 sợi chỉ đỏ xoắn lại với nhau rồi lấy 3 sợi chỉ đen xoắn lại với nhau cuối cùng cầm 2 túm sợi đỏ - đen ấy xoắn lại đưa cho tôi chỉ vào cổ tay đứa bé. Tôi hiểu mình sẽ phải làm nghi thức buộc chỉ cổ tay cho đứa con nuôi của mình.

Tôi mỉm cười và bắt đầu buộc chỉ vào tay đứa bé trong lòng thấy vui vui tôi nói: "con trai lớn nhanh khỏe mạnh để về Hà Nội với bố nuôi nhé!".

Nói rồi tôi rút ví lấy một đồng tiền chẵn đặt vào tay đứa bé. Thấy thế cha mẹ đứa bé lại cúi lạy tôi. Trời đất tôi chỉ còn biết ngồi để nhận những cái lạy tạ ơn từ chính những người dân mà họ đã đang và sẽ là những tộc người luôn ôm chứa những tập tục những phong tục để cả đời tôi theo đuổi tìm hiểu vẫn chưa hết.

Một năm sau tôi có dịp trở lại với chuyến điền dã lần thứ 2 về tộc người này hăm hở mang theo chút quà do mẹ tôi chuẩn bị sẵn từ Hà Nội. Nhưng... Lùng A Dứa của tôi không còn nữa con nuôi tôi đã mất. Tôi lặng người đi khi nghe tin dữ này ngay từ lúc xuống xe ở đầu cầu Nậm Ban. Bà con đi chợ gặp... tôi hỏi thăm ngay và... "cán bộ à vẳn hẳng bỏ đi rồi mẹ nó không có sữa cho nó ăn...".

Thế đấy tôi không quên được là mình đã có một thằng con trai nuôi. Nỗi đau buồn cứ ám ảnh tôi khi nghĩ về một tộc người ở nơi tận cùng cực Tây của Tổ quốc suy dinh dưỡng trường diễn qua nhiều thế hệ hôn nhân đóng kín trong dòng tộc nạn tảo hôn ở tuổi vị thành niên và một tập tục nữa: người phụ nữ khi sinh con không được phép sinh ở trên nhà phải cùng chồng sinh con ở dưới gầm sàn hoặc sinh ở trong một cái lán cách xa nhà do người chồng dựng lên một cách tạm bợ. Tới khi sạch sẽ mới được đưa lên nhà. Nếu chẳng may đứa con trong khoảng 1 tuổi mà chết người thiếu phụ ấy phải vào rừng ở 7 ngày 7 đêm người nhà mang cơm ra chỗ hẹn để nhận phần ăn. Đủ thời gian mới được trở về nhà.

Cách đây 3 năm tôi có dịp đi nghiên cứu dân tộc Lự cũng ở huyện đó và được tin: Bản Nậm Ô - quê của con trai tôi đã có đường ô tô đến tận nơi nhà nước kéo đường điện về tận trung tâm xã cuộc sống khá lên rồi!

Biết là mừng cho bà con mình nơi ấy... Nhưng ...

 


 

Khải Nguyên

Đâu đó hủ tục này vẫn còn đấy G à. Nhưng đỡ hơn thôi. Phụ nữ vùng cao có nỗi khổ mà truyền kiếp vẫn khổ. Ở đây dân tộc Mảng là theo chế độ mẫu hệ mà còn thế đấy nhé! G ngạc nhiên không?

Người phụ nữ khi đã lên chức bà thì quyền quyết tất cả. Vậy mà con chết thì gia đình dòng họ cộng đồng trừng phạt họ như thế đấy!

Có rất nhiều điều các nhà khoa học vẫn chưa thể lý giải nổi...

Giang

Câu chuyện của KN cảm động quá! Không biết bây giờ những hủ tục đó còn không nhỉ? Những người dân vùng cao rất thiệt thòi vì những hủ tục lạc hậu này.

Khải Nguyên

Như em đã mở rộng chủ đề ở những trả lời comment của bạn đọc ở entry này. Trong khi ta chủ trương giảm tỉ lệ tăng dân số thì đối với dân tộc Mảng lại là báo động với nguy cơ dân số ngày càng giảm. Nhiều lý do như em đã nói nhưng quan niệm hôn nhân trong cùng một tộc người hay 1 2 dòng họ không thể lấy nhau cũng là một nguyên nhân để dẫn đến nguy cơ ấy chị à!

Đúng là có đi mới biết. Còn rất nhiều việc phải làm mà lực bất tòng tâm.

bachduong57

Chị cũng đã có dịp đến Sìn hồ năm ngoái chị không tưởng tượng nỏi con người ở đây đã phải chịu cuộc sống mà theo chị thì không còn là cuộc sống nữa. Đọc bài viết này của em chị không khỏi ngậm ngùi thương cho một sinh linh bé bỏng chỉ được quyền làm người trong khoảng thời gian quá ngắn do những tập tục còn quá lạc hậu ở đây. Chị cũng xin được chia buồn với em dẫu đó chỉ là đứa con nuôi nhưng chắc chắn cũng đã để lại trong em những kỷ niệm vui buồn đáng nhớ trong sự nghiệp của mình đúng không em?

khainguyen

Chị Phạm Dạ Thủy!

Vài bữa nữa em sẽ kể chị nghe một chuyện để lý giải ý của em khi em comments ở bài thơ HỒ PÁ KHOANG của anh Vương Trọng:

http://vuongtrong.vnweblogs.com/post/4186/65069

Chờ đọc chị nhé!

khainguyen

Hú và anh TM ơi! Chính KN mấy bữa cũng không vào gửi comments được ở chính nhà mình. Giở đủ mọi cách vẫn không được. Vậy mà trước đó còn đi hướng dẫn bác Lê Khả Sỹ chứ (!). Chắc lỗi gì đó...

Nhưng sáng nay anh vào lại ngon lành sau khi thấy admin gỡ bỏ chế độ đăng nhập khi góp ý toàn web. Nhưng anh thì vẫn để vì sơ xểnh chút thôi là bọ chó lại nhảy vào rồi.

Ặc ặc! Chứng tỏ cái tiêu đề của anh có làm Hú thót tim! Ehehehehe!!! Chứng tỏ Hú cũng iu anh kekekekeke!!! dưng mà iu cí tình của anh dành cho đồng bào Hú nhè!

Củm ưn Hú nhá!

khainguyen

Anh Trường Mơ!

Dân điền dã mà anh không "ba cùng" với dân thì sao có những "vàng sa khoáng" để mang về. Có đi thì mới hiểu và suy ngẫm được bao điều và thấy mình nhỏ bé trước bà con lắm anh ạ!

Câu chuyện anh kể là nạn tảo hôn đấy xưa thì phố biến nay ít hơn rất nhiều. Tuy nhiên ở nhiều tộc người vẫn còn vương vất lại.

Cảm ơn anh đã vào chia sẻ và đồng cảm!

phamdathuy

Gửi em KN

Chị cũng giật mình khi đọc cái tít trên. Nghĩ KN còn rất trẻ mà. MNCD mà gọi em bằng em thì em vẫn còn "non tơ" lắm thế mà đã từng có một cậu con trai. "Hoang" thật đấy.
Nhưng đọc đọc... mới vỡ lẽ và bị cuốn hút với những nét văn hóa mới lạ của dân tộc thiểu số những tập tục có thể là hũ tục còn đeo dẵng khiến họ khổ vì chính họ. Rất thương cảm!
Chị rất thích lối kể chuyện của em. Câu chuyện hấp dẫn chị biết thêm nhiều việc mình chưa từng được biết. Em đi nhiều và kể nhiều chuyện cho chị nghe nữa nghen.
Cám ơn em thân yêu của chị nhiều!

Bực quá mạng chập chờn như ma! Vừa viết thật nhiều thật dài để chia sẻ với em khi bấm gửi thì thấy...trắng toát
_
Hì! em tưởng mỗi mình em bị thế hóa ra anh hàng xóm cũng rứa (đang 888 YM mát tiêu luôn rùi) à wen hàng xóm mà phải giống nhau chớ anh TM nhờ @.
(lần sau gởi com anh copy qua hàng xóm mà gởi nếu ko mất là chuyện thường ngày ở huyện đấy !)
Anh KN khoe có cậu con zai em cứ tưởng anh TM khoe có cô con gái chớ! ai dè con nhà ai ... hii

@ Dê: anh bỏ cái đoạn " xem thêm" vào bài viết để cái tiêu đề đảm bảo ối cô đọc xong chạy mất dép he he!

truongmo

Gửi Khải Nguyên
**
Bực quá mạng chập chờn như ma! Vừa viết thật nhiều thật dài để chia sẻ với em khi bấm gửi thì thấy...trắng toát. Lại phải gõ lại vậy. Nhưng thôi lần này viết ngắn.
Thứ nhất : Rất cảm động trước tấm tình của những người làm công tác bảo tồn VHDG như em không quản khó khăn gian khổ đến với đồng bào dân tộc thiểu số
Thứ hai : Câu chuyện này gợi anh nhớ lại ngày xưa hành quân qua bản thấy con bé con khoảng 14- 15 gì đó địu một thằng bé oặt oẹo trên lưng đi làm ruộng ( bậc thang)
mới hỏi xem cha mẹ nó đâu mà để hai chị em cõng nhau ra ruộng người ta trả lời : em đâu mà em con nó đó ! Lắc đầu lè lưỡi mà thương quá. Đồng bào mình khổ thật !