Một giọng hát hừng hực cháy đến độ sâu lắng nhẹ nhàng




NSND Y Moan mang "ngọn lửa Tây Nguyên" đến với Hà Nội

Tối 6/8/2010 tại Trung tâm biểu diễn nghệ thuật Âu Cơ (Hà Nội) Y Moan và những người bạn trong đêm nhạc "Ngọn lửa cao nguyên" đã truyền tình yêu cuộc sống cho khán giả.

Từ "Giấc mơ Chapi" cho đến "Ngọn lửa Tây Nguyên" "người ca sĩ của đại ngàn" cống hiến một giọng ca khỏe khoắn rực lửa với quãng ngân dài bao la. Ông không hề bộc lộ một phút đuối sức luôn tươi cười. "Lửa của anh Y Moan lớn quá nên các nghệ sĩ sẽ thắp thêm củi lửa vào cho nó cháy to thêm" Phương Thanh một ca sĩ khách mời nhận xét.

Có lẽ người nghệ sĩ đích thực là như vậy. Dõi theo Y Moan hát và chơi đàn trên sân khấu khán giả không thấy bóng dáng một con người đang phải chống chọi với căn bệnh hiểm nghèo họ chỉ thấy một nghệ sĩ đã cất giọng lên là hát hết mình. Cho dù là Tây Nguyên hay Hà Nội dù giữa núi rừng hay đứng trên sân khấu Y Moan vẫn là Y Moan như Nguyễn Cường nói "Đêm nay là một bữa tiệc thịnh soạn đặc sản của Tây Nguyên".



Đêm qua cũng là đêm của những bài ca được thay lời. Xuất hiện trong đoạn phim ngắn giới thiệu bài "Trường ca Đam San" nhạc sĩ Nguyễn Cường bày tỏ: "Nếu được viết lại lời cho Trường ca Đam San  tôi sẽ viết: "Vì một bình minh - bình minh sương tan vì một trường ca - trường xa Đam San vì một giọng ca - giọng ca Y Moan".

Còn Phương Thanh ngẫu hứng hát "
Thanh muốn sống bên Moan trọn đời" khi đang cùng Y Moan Siu Black và tất cả ca sĩ khác trong đêm nhạc biểu diễn ca khúc quen thuộc "Anh muốn sống bên em trọn đời".

Nhạc sĩ Trần Tiến có mặt trong hàng ghế khán giả. Cuối chương trình ông được các nghệ sĩ "dắt" lên sân khấu cùng biểu diễn. Nhạc sĩ nói: "
Thấy em nó hát hay quá thì lên góp vui thôi. Đến đây lại thấy bài của mình (Giấc mơ Chapi) được hát đầu tiên nên tôi càng phấn khởi".

"
Tôi nhớ cách đây nhiều năm rồi lần đầu tiên tôi gặp Y Moan. Nhạc sĩ Nguyễn Cường cùng với em nó đến chơi nhà. Hôm đó Y Moan mặc trang phục Êđê. Ấn tượng về Y Moan trong tôi mãi mãi là hình ảnh đó một chàng trai trẻ của Tây Nguyên" Trần Tiến kể.

Khi được hỏi về sức khỏe của người cha Y Moan con gái H Dresden nói: "Những ngày qua ba khỏe hơn. Trong những ngày luyện tập cho buổi diễn ba vui lắm". Cô cũng nói thêm: "Trong những lời nhắn mà khán giả để lại trong cuốn sổ lưu niệm của đêm diễn hầu hết chúc ba mau khỏe chúc đêm diễn thành công".

Mặc dù vậy khi khán giả đồng loạt đứng lên vào cuối buổi diễn và yêu cầu hát tiếp Y Moan đã không thể đáp lại. Nghệ sĩ phải nhanh chóng lui vào cánh gà để truyền thuốc. "Ba hiện giờ rất mệt buộc lòng phải xin lỗi mọi người" con trai cả Y Vol giải thích. Sau vài phút nghỉ ngơi Y Moan nói với con: "Đưa ba về!".

Phạm Mi Ly

 





 

Khải Nguyên

Đúng 7h30phút sáng 5/10 con chim đầu đàn của đại ngàn Tây Nguyên - NSND Y Moan đã bay về trời xanh. Bầu trời Buôn Mê trong xanh hơn bao giờ hết để đón Y Moan về với tổ tiên. Chỉ có lòng người còn lưu luyến xót thương vỡ òa trong tiếng khóc nghẹn ngào.

Chiếc xe tang chở linh cữu NSND Y Moan từ từ đi qua nhà văn hóa trung tâm tỉnh Đăk Lăk nơi ông đã từng làm việc hòa cùng âm vang của bài hát “giấc mơ cha pi” để đi về nghĩa trang tại buôn Dhă Prông xã Cư Pur TP Buôn Ma Thuột Đăk Lăk. Cùng với sự xót thương của hàng nghìn người từ khắp nơi về tiễn đưa NSND Y Moan về trời xanh.


Có lẽ hơi “khác người” nhưng tôi chợt thấy rằng câu nói của bác xe ôm hôm trước “chết đâu mà chết” quả thật không sai. NSND Y Moan vẫn còn sống sau 35 năm cống hiến cho sự nghiệp âm nhạc “ngọn lửa cao nguyên” luôn “cháy” hết mình trên sân khấu. Báo chí đã đưa tin nhưng nhiều người vẫn không tin rằng NSND Y Moan ra đi... Chính vì sự cống hiến lâu dài mà không biết mệt mỏi ấy nên bây giờ ông mới tìm kiếm cho mình một giấc ngủ.
Chúng ta vẫn còn đó giọng ca đại ngàn sẽ vang vọng mãi…. Hãy chúc cho Y Moan - người nghệ sĩ của nhân dân có một giấc ngủ yên bình đừng nói vĩnh biệt giọng ca của đại ngàn Tây Nguyên.

Khải Nguyên

Những ngày này cả Hà Nội như hừng hực với những hoạt động của 10 ngày Đại lễ. Nhưng khúc ruột miền Trung có 2 sự kiện làm đau lòng người Hà Nội và người dân cả nước:

1. Mưa lớn kéo dài mấy ngày qua ở miền Trung đã khiến 9 người chết hàng trăm ngôi làng với hàng nghìn hộ dân bị nước lũ chia cắt. Lo sợ đập thủy điện Hố Hô bị vỡ hơn 2.000 người tại Quảng Bình đã phải sơ tán khẩn cấp. Nghệ An Hà Tĩnh Quảng Bình Quảng Trị Thừa Thiên - Huế đang ngày đêm chống chọi với lũ úng với thiên tai.

2. NSND Y Moan đã qua đời ở tuổi 54. Ngày mai (5/10) gia đình bạn bè và cả Tây Nguyên cùng tiễn đưa cánh chim ưng về với đất mẹ. Chúng ta hãy cùng nghe lại những bài hát sống mãi với giọng ca Y Moan. Hãy cùng tham gia lựa chọn ca khúc nào mà bạn yêu thích nhất qua giọng ca của Y Moan:

- Giấc mơ Chapi
- Đi tìm lời ru thần mặt trời
- Ly cà phê Ban Mê
- Ta yêu nhau từ Buôn Mê Thuột
- Cha tôi
- Xốn xang cao nguyên Đăk Lăk
- Ơi M Drak
- Suối hát Ây Rây
- Bay về cội nguồn

KN đã chọn Ơi M Drak. Đó là một ca khúc mang chất lửa của Tây Nguyên nhất. Ca khúc được ít ca sỹ dám chọn để thể hiện có lẽ bởi Ơi M Drak là ca khúc rất khó hát. Y Moan đã sáng tạo rất thành công khi thể hiện ca khúc này. Đúng như nhạc sĩ Nguyễn Cường kể:

... Hơn 20 năm trước Y Moan đã hát cho đồng bào bài Ơi M’Drak bằng cả tiếng Kinh lẫn tiếng Ê Đê. Lúc đầu nhạc sĩ ngạc nhiên hỏi: “Y Moan dịch à?” Y Moan không hiểu từ dịch anh hồn nhiên: “Em chỉ hát tiếng mẹ đẻ diễn tả tình yêu quê hương nguồn cội theo cách của em sau khi thấm những ca từ của thầy”.

Nguyễn Cường khẳng định: “Y Moan không dịch mà làm lời mới. Ba lời của tôi cộng lại không bằng một phần mười lời của Y Moan bằng tiếng Ê Đê. Y Moan làm lời bằng vô thức và nó sâu hay tài đến mức mà lời Ê Đê ấy khi nghe kĩ (tôi biết tiếng Ê Đê) thấy sức mạnh khiếp khủng hơn cả những bài thơ hiện đại”.

Còn với tôi hình ảnh “bồ câu rụng” quá ảm ảnh khi Y Moan tả mùa khô Tây Nguyên. Khô đến mức cây thành củi bồ câu rụng. Y Moan xây dựng hình ảnh bằng “kỳ khí” của một nghệ sĩ thiên bẩm một sáng tạo vô song. Và đây Ơi M’Drak lời của Y Moan:

"Mùa cành củi khô rụng
Mùa bồ câu rụng
Tao lại nhớ về M’Drak
Nơi mẹ đẻ ra mày
Nơi mẹ đẻ ra tao
ở gốc cây cổ thụ
Trăng ba mùa lưỡi liềm
Gió thổi và cùng gió thổi
"

Vang vọng không gian tiếng ca như lời gọi khắc khoải thảng thốt chan chứa ngân mê của Y Moan trong coda (phần kết). Không coda Y Moan cùng M’Drak sẽ là huyền thoại của Tây Nguyên như lời kết kia thành cao trào “Ơi M’Drak” của tình yêu. Khi yêu quá người ta không thể nói gì hơn ngoài tha thiết gọi.

Khải Nguyên

Nhà thơ VI THÙY LINH:

Đối với tôi Y Moan là một trong những báu vật của Tây Nguyên. Và nếu muốn biết một người nào đó vị trị như thế nào trong nền nghệ thuật thì nói như giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh: "Hãy thử tưởng tượng người đó không còn nữa hoặc là vắng người đó sẽ ra sao?". Tôi mượn lời của giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh để nói về Y Moan trong âm nhạc Việt Nam. Thiếu Y Moan thì không ai thay thế nữa ở vị trí ấy và dấu ấn ấy.

Tôi rất nhớ thời thơ bé được bố mẹ đưa đến Hãng phim tài liệu khoa học trung ương (nơi bố mẹ tôi làm việc ở đó dạo ấy) trên đường Hoàng Hoa Thám. Ở đó có một bộ phim về Tây Nguyên và Y Moan đến Hãng phim thu bài Ơi! M’ Drak. Lúc ấy tôi chỉ là một cô bé khoảng 5 6 tuổi nhưng rất lạ vì tiếng hát bật ra khỏi phòng thu nó vang vọng ra ngoài và tôi cứ hỏi bố mẹ tôi là: Sao có chú nào hát hay thế hát khỏe thế? Và sau này tôi hiểu ra rằng đó không chỉ là sự vạm vỡ của âm thanh mà Y Moan hát bằng máu và nước mắt. Và với tình cảm đó tôi đã viết nhiều bài báo về Y Moan.

Sau này Tây Nguyên có Siu Black có Y Zắc và có cả những người con của Y Moan là Y Vol Y Garia nhưng nói như Lỗ Tấn: "Người chết chỉ thật sự chết khi không còn được nhớ trong lòng người sống". Nếu như vậy thì Y Moan sẽ không chết. Tôi không nói Y Moan không bao giờ chết nhưng Y Moan chắc chắn bây giờ vẫn không chết bởi vì Y Moan vẫn ở trong nỗi nhớ của mọi người.

Tôi chưa hề đến Tây Nguyên những gì tôi yêu mến Tây Nguyên hình dung về Tây Nguyên đều do âm nhạc Nguyễn Cường thông qua hơi thở đầy lửa Y Moan tạo ra. Đấy là giọng hát của khát vọng - một khát vọng bất diệt không ngục ngã. Y Moan trong thể trạng một người bị ung thư di căn như thế mà vẫn hát trong đêm nhạc tháng 8 vừa rồi là một sự phi thường.

Tôi gửi gắm tới cô Ngẫu Y Vol Y Garia - những người bạn mến về nỗi đau này. Tôi tin rằng Y Moan chưa kịp trở thành một ông già để kể khan cho con cháu nhưng những ông già của Tây Nguyên hôm nay và sau này sẽ kể khan về Y Moan.


Khải Nguyên

Nhà sử học DƯƠNG TRUNG QUỐC: Y Moan từng bế con cho vợ chồng tôi

Với tôi Y Moan ngoài hình tượng một nghệ sĩ lớn thì giữa chúng tôi còn có những tình cảm riêng tư. Y Moan ra Hà Nội vốn thân thiết với nhạc sĩ Nguyễn Cường lúc đó tôi lại ở rể nhà Nguyễn Cường (vợ Nhà sử học Dương Trung Quốc là em gái ruột nhạc sĩ Nguyễn Cường) nên Y Moan vẫn cùng ăn uống hay bế con cho vợ chồng tôi. Điều đó giống như tình cảm gia đình.

Trước đây mấy hôm anh Nguyễn Cường thông tin cho tôi biết về tình trạng sức khỏe của Y Moan nhưng sáng nay đọc báo biết tin anh mất tôi bất ngờ buồn tiếc cho sự ra đi của một người tài năng đầy nhiệt huyết.

Tôi không phải người am tường âm nhạc đứng ở góc độ sử học Y moan là con người trân trọng giữ gìn bản sắc dân tộc nhưng biết vươn tới giá trị hiện đại. Vì thế anh tạo cho mình một phong cách âm nhạc Tây NNguyên hiện đại không lẫn vào đâu được. Có thể nhiều bạn trẻ bây giờ sáng tác ca khúc về Tây Nguyên hay nhưng còn lâu nữa mới có một giọng ca trời phú như Y Moan.

Y Moan mất là một điều đáng tiếc. Bởi Y Moan là người có công với Tây Nguyên khi thể hiện thành công các ca khúc ca ngợi con người núi rừng nơi đây.


Khải Nguyên

Nhạc sĩ NGUYỄN CƯỜNG: Nhiều người gọi điện chia buồn đến tôi

Tôi đã biết trước sự việc sẽ có kết quả như thế nhưng vẫn thấy lòng mình trống trải rã rời và không muốn làm bất cứ việc gì. Hôm qua khi nghe tin Y Moan mất điều đầu tiên tôi nghĩ đến là đặt vé máy bay để có thể vào ngay Tây Nguyên.

Tình cảm của tôi với Y Moan ai cũng biết nó không đơn thuần là giữa một ca sĩ - nhạc sĩ nữa chúng tôi đã là ruột thịt của nhau là đại diện cho sự đan kết hai nền văn hóa Việt - Ê đê để sinh ra những "đứa con" âm nhạc đặc biệt. Liệu ai có thể hát hay hơn Y Moan bài Giấc mơ Chapi Ơi M’Drak? Câu trả lời sẽ là không.

Y Moan mất đi rất nhiều bạn bè của gia đình Moan của tôi đều gọi điện chia buồn đến tôi. Và tôi thực sự xúc động vì điều đó. Nó chứng tỏ rằng giữa chúng tôi tuy xa nhau nhưng có khác nào anh em dưới một mái nhà. Y Moan mất đó là một tổn thất lớn với nền âm nhạc Tây Nguyên với cả tôi.

Tối mùng 4 tôi sẽ bay vào Tây Nguyên vào với Y Moan (NSND Y Moan sẽ được an táng vào ngày 5/10 - PV). Còn hiện tại tôi phải nén đau thương làm cho xong một số công việc chào mừng Đại lễ 1000 năm Thăng Long Hà Nội.

Khải Nguyên

Ca sĩ PHƯƠNG THANH

Cũng giống như Siu Black Phương Thanh là một trong những nữ ca sĩ tham gia vào đêm nhạc cuối cùng của NSND Y Moan tại Hà Nội. Chị Chanh chia sẻ: "Tôi và anh không có nhiều dịp tiếp xúc và trò chuyện vì cả hai đều bận với công việc riêng. Nhưng mỗi lần gặp tôi đều ấn tượng về tính cách nghịch ngợm của anh ở ngoài đời. Tôi nhớ trong lần lưu diễn ở châu Âu cách đây rất lâu rồi Y Moan luôn trêu tôi. Hồi đó tôi bị rụng tóc nên rất buồn. Vậy mà anh ấy cứ đem chuyện ra chọc khiến tôi khóc nhiều lắm. Một tháng lưu diễn chúng tôi và nhiều nghệ sĩ khác ở chung nhà sinh hoạt ăn uống cùng nhau nên có cơ hội gần gũi hơn. Ở trong nước một tháng gặp mặt một lần cũng không quý giá bằng việc hội ngộ trên đất khách".

Biết tin Y Moan mắc bệnh nặng chị Chanh chỉ biết tiếc thương cho một tài năng. Và khi Y Vol con trai trưởng của Y Moan gọi điện mời hát trong đêm nhạc tói 6/8 Phương Thanh xúc động lắm. Chị nói: "Gia đình nghệ sĩ đã dành nhiều tình cảm cho tôi nên dù có bận thế nào tôi cũng tham gia chương trình. Lúc nghe Y Moan hát Giấc mơ Chapi ở trong cánh gà tôi và nhiều nghệ sĩ khác đứng ôm nhau khóc. Anh ấy là một nghệ sĩ thực sự một giọng hát hay hiếm có của làng nhạc. Đêm diễn hôm ấy Y Moan là người hạnh phúc nhất bạn bè nghệ sĩ và khán giả lại là người đau buồn nhất. Anh ấy vui vì thực hiện được ước nguyện trước khi mất còn chúng tôi cứ nghĩ đến việc anh sẽ ra đi vào một ngày không xa là bật khóc".

Chiều qua Phương Thanh được Siu Black gọi điện thông báo tin Y Moan đã lìa cõi đời. Chị đang sắp xếp lại lịch diễn để có thể kịp về đưa tiễn giọng ca vùng đại ngàn về nơi an nghỉ cuối cùng vào ngày 5/10.

Khải Nguyên

Dù đã biết trước việc NSND Y Moan nói lời từ biệt cuộc đời nhưng khi được tin giọng ca Giấc mơ Chapi trút hơi thở cuối cùng những người bạn của ông trong đó có Siu Black và Phương Thanh đã không kìm được giọt nước mắt tiếc thương.

SIU BLACK

Khoảng gần 16h chiều qua (1/10) Siu Black đã nghe tin dữ về Y Moan từ một người bạn. Chị buồn lặng đi trong vài phút. "Lúc đó tôi không cảm thấy sốc vì đã chuẩn bị sẵn tâm lý nói lời tiễn biệt với anh. Nhưng lòng tôi đau lắm hụt hẫng và nuối tiếc. Cũng là một người con của núi rừng tôi chỉ biết cầu chúc cho linh hồn anh sẽ được bình yên ở nơi chín suối" Siu Black chia sẻ.

Với Siu đêm diễn cùng Y Moan ngày 6/8 tại Hà Nội là một kỷ niệm khó quên trong cuộc đời chị về giọng ca huyền thoại của đất Tây Nguyên. Chị bảo bao nhiêu tình cảm yêu thương dành cho Y Moan chị đã thể hiện hết qua tiếng hát ngày hôm đó rồi. Chị bùi ngùi nhớ lại: "Trong buổi tập luyện cho chương trình tôi không thể ngăn nổi sự xúc động khi anh ôm cây đàn hát say sưa. Nhìn anh tôi không chịu đựng được. Lúc ấy nỗi buồn cứ dâng lên nghèn nghẹn ở cổ. Rồi đến đêm diễn sự đau đớn của căn bệnh ung thư hành hạ Y Moan vậy mà anh vẫn hát như bao giờ được hát. Hạnh phúc lớn nhất của người nghệ sĩ là đứng trên sân khấu được mọi người vỗ tay khen ngợi và Y Moan đã mãn nguyện khi nói lời từ biệt với khán giả trước lúc ra đi. Với riêng tôi được đứng cùng anh trên sân khấu đã là một niềm vui. Tôi chỉ biết khóc và không thể cất giọng hát".

Lúc còn sống Y Moan và Siu Black thường đến nhà nhau chơi có lúc thì vui vẻ cũng có khi giận vì những chuyện cỏn con. Thế nhưng với Siu Y Moan vẫn là một người bạn lớn trong nghệ thuật. Chị nói: "Mỗi lần lên sân khấu là anh lại đốt cháy hết mình. Dù bị khàn tiếng anh vẫn cố gắng đem lại cho khán giả màn trình diễn tuyệt vời. Tôi học được ở Y Moan điều đó luôn hết mình vì nghệ thuật. Anh ấy là tấm gương sáng để thế hệ ca sĩ trẻ của Tây Nguyên nói riêng và giới trẻ cả nước nói chung đáng để noi theo. Tôi thấy các bạn ca sĩ bây giờ mới ốm mệt một chút là đã nũng nịu kêu than. Như vậy thì bao giờ mới trở thành một nghệ sĩ lớn. Hãy học tập Y Moan dù đau yếu những vẫn hoàn thành bài hát đến phút cuối cùng".

Siu Black đang cố gắng sắp xếp lịch làm việc để ngày 3/10 về thắp nén nhang vĩnh biệt Y Moan. Chị cũng muốn ở lại đến ngày 5/10 để chia buồn cùng vợ con nghệ sĩ nhưng vì bận phải chấm thi nên có thể Siu sẽ không có mặt trong giờ phút đưa Y Moan về đất.

Khải Nguyên

Ngọn lửa cao nguyên ấy không bao giờ tắt Giang à!

Giang

GIẤC MƠ CHAPI còn cháy mãi trong lòng mỗi người yêu Tây NGuyên. Anh trở về với đại ngàn trong giấc ngủ bình yên!

Khải Nguyên

Chị!

Vậy là Y Moan đã không thể cháy thêm một lần nữa với ĐÊM CAO NGUYÊN như ước muốn cuối cùng của anh.

Cả ngày nay em rất bận cuối tuần mà. Tối về mới đọc tin. Đúng là... biết trước những vẫn sững sờ. Em định chờ sớm mai tĩnh tại hơn nhưng comment của chị đã thúc giục em gõ bài thơ này. Chị đọc nhé!

VIẾT CHO ANH ĐÊM NAY
Kính tặng hương hồn NSDN Y Moan!

Giờ này anh đang bay
Bay trong ngàn vì sao
Lung linh màu thảo nguyên...

Có còn gọi tên: Ơi Madrak Madrak… ưi ưi ừi…

Riêng tôi tôi rất tin:
Bên ánh lửa hồng Tây Nguyên
Tiếng hát đại ngàn xanh
Cùng trường ca Đam San
Tiếng hát Y Moan mãi mãi tìm về

Cánh chim kơ tia
Hãy đậu nơi ngọn núi Chư Pông
Nghỉ chút đi anh
Cho tiếng đàn chapi
Rung lên từng sợi dây… nức nở gọi Người.

Nơi anh đến
Sẽ không có mùa đông
Không cả mùa nắng mưa
Chỉ duy nhất một mùa: yêu thương.

Nghỉ chút đi anh - cánh chim của đại ngàn xanh
Hãy đậu lên mái nhà rông buôn Dhă
Nghỉ chút đi anh - đứa con của Trường Sơn
Hãy mơ giấc mơ bình yên
Có tiếng đàn chapi tiếng kèn đinh năm
Ru anh giấc ngủ ngàn đời…