Tại sao nước sông Đà không trong mà đục?




 Sông Đà - nhìn từ trên máy bay (ảnh sưu tầm trên net)

Nằm ven bờ - nơi con sông Đà chảy vào đất Việt có cư dân mang một cái tên thật lạ: dân tộc Côống. Đọc lên đã khó hiểu về văn hóa của họ lại càng khó hơn. Đến với họ cứ ngược dòng sông Đà là tới. Nhưng thôi ở bài viết này Khải Nguyên chỉ dừng lại ở một câu chuyện của người Côống họ lý giải cho chúng ta hay: TẠI SAO NƯỚC SÔNG ĐÀ BỐN MÙA KHÔNG TRONG MÀ ĐỤC?

Nặm Khao nghĩa là suối trắng cư dân miền núi thường đặt tên bản theo tên núi tên rừng tên sông tên suối tên cây quả con vật đặc trưng của khu đất ấy. Bản Nặm Khao nằm ngay cửa con suối Nặm Khao chảy ra sông Đà - gần nơi sông Đà chảy vào đất Việt. Bản này có một nơi thờ thần linh thổ địa được gọi là "thồ tí". Nơi thờ chỉ là một cái lán nhỏ đơn sơ bằng tre nằm dưới tán cây rừng phía trên quả đồi sau lưng bản. Thồ tí khá bệ rạc vì quanh năm nơi ấy chỉ được dâng cúng có một lần ấy là khi cúng bản do một người già họ Lý trong bản làm chủ. Còn lại chỉ khi nào gia đình trong bản có con cái hay người nhà đi xa thật xa như đi học đi bộ đội đi chừng 1 2 hoặc 3 năm mới về hoặc nhà có công to việc lớn như đám cưới làm nhà làm ma thì gia chủ mổ một con "lợn cắp nách" mang theo rượu lên cúng để cầu may. Thế nên người Nặm Khao vẫn tự hào trai tráng đi bộ đội cả 3 cuộc kháng chiến không một ai hy sinh; cuộc sống dân bản khá yên lành... Lạ nhỉ?

Người Nặm Khao cũng không có người chết đường chết chợ càng không thấy chết đuối do sông suối khi mưa to lũ lớn. Lạ không? Người Nặm Khao lý giải vì họ có thồ tí phù hộ cả đấy! Vật thờ ở thồ tí là một cái mầm đá gọi là mầm đá vì nó mang hình dáng dương vật nhưng khá nhọn ở đầu. Nó to bằng cổ tay dài chừng 20cm được đặt ngay trên mặt đất chính giữa gian thờ. Có bệ đá kê hình chiếc ngai và mầm đá kia được đặt ngay ngắn nơi chính diện. Mặt ngai là phiến đá dẹt phẳng dùng để trà rượu và đồ lễ lạt khi dâng cúng.


Thồ tí - bản Nặm Khao xã Nặm Khao huyện Mường Tè tỉnh Lai Châu

Người Nặm Khao kể rằng: Xưa nơi vực xoáy Nặm Khao (nơi suối Nặm Khao gặp sông Đà) có một con thuồng luồng rất lớn hằng năm dân trong vùng phải cống nạp cho nó một người con gái còn trinh tiết xinh đẹp. Không thì thuyền bè qua đây luôn bị đắm chìm và không ai trên thuyền còn sống sót. Giang sơn thuồng luồng ở dưới đáy vực kia ở đó có mầm đá mang hình dương vật người đó cũng là vật mang hồn thuồng luồng để các cô trinh nữ kia về hầu hạ. Người già bảo chỉ khi nào bẻ được mầm đá thuồng luồng mới bị tiêu diệt còn không... nó vẫn hoành hành tác oai tác quái dân lành qua đây.

Thế rồi các dân tộc quanh vùng ngồi họp bàn tìm người tài giỏi để trị thuồng luồng đem lại bình yên cho dân chúng. Những chàng trai người Thái người Kháng người Si La giỏi sông nước là thế đều lần lượt xung phong giao đấu... nhưng ai nhảy xuống vực cũng đều mất tăm. Cuối cùng là chàng trai người Côống họ Lý. Con trai Côống dáng người nhỏ nhắn không lực lưỡng cao to nhưng lanh lẹ thì hiếm cư dân nào địch bằng; tài sông nước và tay không bắt cá lớn dưới sông thì trai tráng dân tộc nào cũng phải chịu thua.

Chàng trai người Côống đã chiến đấu với thuồng luồng đúng 3 ngày 3 đêm. Cuộc vật lộn tưởng khó cân sức nhưng cuối cùng thì chàng đã chiến thắng. Thuồng luồng chết máu chảy đầy sông... làm làn nước sông Đà đang xanh bỗng đỏ ngầu sùi bọt ùng ục dâng chảy cuồn cuộn. Sau đó chàng trai lặn một hơi xuống tận hang ổ của thuồng luồng phía đáy vực sâu bẻ được cái mầm đá kia để đưa lên bờ trong tiếng gieo hò vang dậy của rất đông cư dân các dân tộc trong vùng đang đứng 2 bên bờ sông.

Mầm đá giờ là vật thờ của thồ tí. Và từ đó đến nay nước sông Đà mãi mãi mang màu đục đục đến mức đỏ quạch như dồn tụ tất thảy những phù sa tưởng như không bao giờ bồi lắng.

Ai đã đến với sông Đà chắc hẳn thừa nhận: dòng sông nước chảy cuồn cuộn đục ngầu và rất nhiều sóng ngầm bởi lắm thác nhiều ghềnh mùa khô lòng sông trơ ra những gềnh đá sắc như những đốt gai xương sống của loài thuồng luồng hung dữ mùa mưa nước nhiều vực xoáy rất nguy hiểm.

Câu chuyện xưa vừa mang tính hiện thực vừa nhuốm màu huyền thoại như để khẳng định một tộc người giỏi giang nghề sông nước; nhưng lại cắt nghĩa một thực tế là màu đục trường tồn của một dòng sông. Mới hay truyền thuyết như giàn giáo nâng đỡ lịch sử vừa để lý giải hiện tượng tự nhiên và cũng để chính huyền thoại ấy truyền thuyết ấy sống mãi./.

Khải Nguyên

Vâng chị có thể đưa "con dê" của chị khai thác câu chuyện này vì khi đã đưa lên net nghĩa là tư liệu ấy đã là tài nguyên sử dụng chung chị à!

À em nhớ ra một câu chuyện liên quan đến ca khúc CHÍN BẬC TÌNH YÊU của nhạc sĩ An Thuyên em lập một entry mới để chị và mọi người cùng đọc.

bachduong57

Em thân mến! Chị đã giới thiệu cho con rể của chị ( cháu làm việc ở Tổng công ty du lịch sinh năm 1980 phụ trách mảng Tây âu khách đến thăm Việt nam phần lớn có nhu cầu khám phá những địa danh thuộc các tỉnh phía Bắc vì chủ yếu là người Pháp Bỉ ) vì vậy việc hiểu biết thêm những kiến thức mà em cung cấp sẽ không phải là thừa. Nó cũng đã đọc và cảm thấy thú vị và có dịch một số bài sang tiếng Pháp để gửi cho hướng dẫn viên du lịch khi cần chuyển tải thông tin cho khách. Chị cảm ơn em nhiều nhé. Bài này giúp chị hiểu thêm về sự tích vì sao nước sông Đà không trong mà đục? Chị đã đến thăm công trình thủy điện sông Đà nhưng đến vào mùa lũ nên nhìn dòng nước cuốn chị thấy sợ vì thấy nó thật là dữ tợn. Một ngày bình an em nhé!Chị đang ở trường tranh thủ thăm em khi có thời gian trống.

Khải Nguyên

Lý giải sông Đà vì sao đục thật lý thú.
Có ảnh của quý của thuồng luồng to hơn thì đẹp phải biết? he he...

-----------------------------------------
Hì đọc anh Quảng reply em chợt nhớ chuyến điền dã lần 1 đến với Nặm Khao khi hỏi từ "thồ tí" em cứ bắt một cụ già nhắc đi nhắc lại từ này cụ lại rụng gần hết cả 2 hàm răng nên rất khó nghe để phiên âm cho chính xác. Thồ tí nghe như là "thò tí"!!! Sau phải nghe thêm vài người nữa mới xác định được là "thồ tí" nghĩa của nó là hòn đá nhưng thực ra là "của quí" thật anh nhỉ?

Hôm leo lên cánh rừng phía sau bản để chụp thồ tí em cứ nghĩ nó phải dài và TO ai dè cũng không lớn như mình tưởng. Té ra... của chúng ta vẫn hấp dẫn hơn cả loài... thuồng luồng anh Quảng nhè!!!

dhq

Lý giải sông Đà vì sao đục thật lý thú.
Có ảnh của quý của thuồng luồng to hơn thì đẹp phải biết ? he he...

Khải Nguyên

Em có thấy hình 4 chị chụp cùng anh tại xưởng vẽ gia đình vui thật vui phải không anh LCĐ?

Cảm ơn anh đã ghé đọc. Giàn giáo ấy là do chính những cư dân dân tộc thiểu số ấy dựng nên em chỉ là người sưu tầm và biên tập lại gom lại mà thôi.

Anh khỏe nhé!

Lâm Chiêu Đồng

Gửi Khải Nguyên!

Sáng nay tranh thủ vào thăm em và đọc bài viết thú vị về truyền thuyết Sông Đà của Khải Nguyên! Chính bài viết này của Khải Nguyên cũng sẽ là giàn giáo để nâng đở và lưu truyền truyền thuyết vè dòng Sông Đà Bốn Mùa Không Trong Mà Đục.
Chúc em luôn vui khỏe nhé!

Khải Nguyên

Một entry hay nhiều kiến thức mới lạ.
Chị ghé thăm em. Vui nhiều nha KN.

__________________________________-
Thời gian qua chị bận hay sao? Vắng chị blogs như thiêu thiếu. Trở lại cùng vui chị nha!

Khải Nguyên

Chẹp chẹp... Xem ra ngành du lịch cũng biết chọn "chỗ" để rán mỡ quá nhè. Hì.
_______________________________________________
Và thế là những ai làm nghề như Qua: chân thì đi lưng đeo chảo mỡ vai oằn lên vì kéo cày đầu thì to ra mắt thì cận nặng 2 cánh tay thì vươn dài vì luôn phải cố. Dị dạng Bậu hè hổng có ai iu huhuhuuuuu...

Chị

Một entry hay nhiều kiến thức mới lạ.
Chị ghé thăm em.
Vui nhiều nha KN.

Huỳnh Mai

@Bậu

Mới lạ và thu hút chính là mục tiêu cần vươn tới của ngành du lịch đấy! Có điều nghề văn hóa của qua chỉ là cí lưng để du lịch đè ra rán mỡ trên đó thôi cực không?
----
Chẹp chẹp... Xem ra ngành du lịch cũng biết chọn "chỗ" để rán mỡ quá nhè. Hì.